Gebelikte ödem ve şişlik

Gebeliğin ilerleyen haftalarında ayakkabılarınızın sıktığını, yüzüğünüzün zor çıktığını fark edebilirsiniz. Ayaklarda, ayak bileklerinde ve parmaklarda bir miktar şişlik gebelikte sık görülür. Bu şişlik çoğu zaman zararsızdır ama rahatsızlık verebilir. Bazı şişlikler ise farklı bir anlam taşır ve beklemeden değerlendirilmesi gerekir. Bu yazıda olağan şişliğin neden olduğunu, onu hafifletebilecek önerileri ve dikkat edilmesi gereken belirtileri bulacaksınız.

Şişlik neden olur?

NHS, gebelikte vücudun her zamankinden fazla su tuttuğunu açıklar. Gün boyunca bu fazla sıvı vücudun en alt bölümlerinde, özellikle bacaklarda ve ayaklarda toplanır. Büyüyen rahim de bacaklardaki kan dolaşımını etkileyerek sıvı birikmesine katkıda bulunur. Sağlık Bakanlığı'nın Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi de gebeliğin son aylarında ayaklarda ödem ortaya çıkabileceğini belirtir.

Olağan şişliğin bazı özellikleri vardır:

• Yavaş yavaş ortaya çıkar.
• Günün sonunda ve gebelik ilerledikçe artar.
• Sıcak havalarda ya da uzun süre ayakta kaldıktan sonra belirginleşir.
• Her iki ayakta ve ayak bileğinde benzer ölçüdedir.
• Dinlenince ve ayaklar yükseltilince hafifler.

Gebe Okulu Eğitim Kitabı, bacaklardaki ödemin ağırlık hissi, karıncalanma, uyuşma ve gece kramplarıyla birlikte hissedilebileceğini belirtir.

Şişliği hafifletmek için neler yapılabilir?

Gebe Okulu Eğitim Kitabı ve NHS, olağan şişlik için birkaç basit öneride birleşir. Dünya Sağlık Örgütü de ödem ve varis yakınmalarında ilaç dışı yöntemler olarak bacakları yükseltmeyi, varis çorabını ve suda durmayı sayar.

• Uzun süre ayakta kalmamaya ya da aynı pozisyonda oturmamaya çalışmak iyi gelebilir. Masa başında çalışıyorsanız sık aralıklarla kalkıp birkaç adım atabilirsiniz.
• Gün içinde fırsat buldukça ayaklarınızı yükseltip dinlenmek şişliği azaltabilir. Gebe Okulu Eğitim Kitabı bacakları gün boyunca aralıklarla kalp seviyesinin üzerine kaldırmayı önerir.
• Düzenli, hafif yürüyüşler dolaşımı destekler.
• Bacak bacak üstüne atmamak rahatlatabilir.
• Rahat ayakkabılar ve çoraplar seçmek, ayağı sıkan bantlardan ve lastiği dar çoraplardan kaçınmak işe yarar.
• Varis çorabı kullanmak isterseniz doğru bedeni ve kullanım şeklini ebeniz ya da hekiminizle konuşabilirsiniz.
• Gün içinde yeterince su içmek ve cips, pastırma gibi tuzu yüksek hazır yiyecekleri azaltmak önerilir.

Su içmeyi azaltmak şişliği geçirmez. Gebe Okulu Eğitim Kitabı tam tersine yeterli sıvı almayı önerir.

Ayak egzersizleri

NHS, oturarak ya da ayakta yapılabilecek basit ayak egzersizlerinin ayak bileklerindeki şişliği azaltabileceğini ve baldır kramplarını önlemeye yardımcı olabileceğini belirtir:

• Ayağınızı 30 kez yukarı ve aşağı doğru bükün ve esnetin.
• Her ayağınızı 8 kez bir yöne, 8 kez diğer yöne daireler çizerek çevirin.

Bu egzersizleri televizyon izlerken, otururken ya da uzun bir yolculukta mola verdiğinizde yapabilirsiniz.

Gebe Okulu Eğitim Kitabı, bacakları günde en az iki kez 5–10 dakika boyunca kalp seviyesinin üzerine kaldırmayı ve en az 2 saatte bir yürüyerek ya da oturduğunuz yerde pozisyonunuzu değiştirmeyi önerir. Uzun yolculuklarda sık mola vermek ve bacakları hareket ettirmek de hem şişliğe hem de dolaşıma iyi gelebilir. Seyahat planınızı kontrolde hekiminizle konuşabilirsiniz.

Ani yüz ve el şişliği

Her şişlik aynı anlamı taşımaz. Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, ellerde ve göz kapaklarında görülen ödemin preeklampsinin ilk belirtisi olabileceğini belirtir. Preeklampsi, gebelikte yüksek tansiyonla seyreden ve dikkatle izlenmesi gereken bir durumdur. Tansiyon yüksekliği her zaman belirti vermediği için kontrollerde düzenli ölçülür. Rehbere göre 32. haftadan doğuma kadar haftada bir kez tansiyon ölçtürmeniz önerilir. Değer 130/80 mmHg üzerindeyse doktorunuza başvurmanız önerilir.

NHS, şişliğin aniden artmasına şu belirtilerden biri eşlik ediyorsa beklemeden aranmasını önerir:

• Çok şiddetli baş ağrısı
• Görme bulanıklığı ya da gözde ışık çakmaları
• Kaburgaların hemen altında şiddetli ağrı
• İlaçla geçmeyen mide yanması
• Bulantı, kusma ya da kendini çok kötü hissetme

Tek bacakta ağrılı şişlik

Şişliğin yalnızca bir bacakta olması ve ağrıyla birlikte görülmesi farklı bir durumu düşündürebilir. NHS, bacak damarında pıhtı oluşmasının gebelikte ve doğumdan sonraki haftalarda daha olası olduğunu belirtir. Uzun yolculuklarda hareketsiz kalmak da bu olasılığı artırır. Şu belirtilere dikkat edin:

• Bir bacakta, genellikle baldırda ya da uylukta zonklayan ağrı
• Aynı bacakta şişlik
• Ağrılı bölgede kızarıklık ya da koyulaşmış deri
• Şişmiş, belirginleşmiş damarlar

Bu belirtiler varsa aynı gün sağlık kuruluşuna başvurun. Bacaktaki ağrı ve şişliğe nefes darlığı ya da göğüs ağrısı eşlik ediyorsa 112'yi arayın.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Şu durumlardan birini fark ederseniz ertesi günü beklemeden sağlık kuruluşuna başvurun:

• Şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı, yüz ve ellerde ani şişme
• Kaburga altında şiddetli ağrı ya da geçmeyen mide yanması
• Tek bacakta ağrı, kızarıklık ve şişlik
• Bayılma, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı
• Evde ya da eczanede ölçülen tansiyonun 130/80 mmHg üzerinde olması
• Bebek hareketlerinde azalma veya durma

Olağan şişlik bile sizi endişelendiriyorsa bunu kontrolde sormaktan çekinmeyin. Acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz. Tüm uyarı işaretlerine Araçlar bölümündeki Uyarı işaretleri listesinden ulaşabilirsiniz.