İlk gebelik kontrolü: neler yapılır

Gebeliğinizi öğrendikten sonraki ilk kontrol, doğum öncesi bakımın temelini oluşturur. Bu görüşmede sağlığınız ve gebeliğiniz hakkında bilgi toplanır, muayene yapılır ve temel tetkikler istenir. Aynı zamanda sizin de sorularınızı sormanız için iyi bir fırsattır. Ne olacağını önceden bilmek, kontrole daha rahat gitmenize yardımcı olabilir.

İlk izlem ne zaman yapılır?

Sağlık Bakanlığının Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, ilk izlemin gebeliğin ilk 14 haftası içinde yapılmasını önerir. Rehbere göre sonraki izlemler şu aralıklarda planlanır:

• 2. izlem: 18–24. haftalar
• 3. izlem: 28–32. haftalar
• 4. izlem: 36–38. haftalar

Bu sayı en az izlem sayısıdır. Risk değerlendirmesinin sonucuna göre izlemleriniz daha sık olabilir ya da bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına yönlendirilebilirsiniz. Aile hekiminiz de ilk izlemi yapabilir. Dünya Sağlık Örgütü de gebelik boyunca en az sekiz sağlık teması önerir ve ilk temasın ilk 12 hafta içinde olmasını önerir. İlk görüşme, sorulacak konular fazla olduğu için sonraki izlemlere göre daha uzun sürebilir.

Görüşmede neler sorulur?

İlk izlemde ayrıntılı bir öykü alınır. Şu konularda sorular beklemeniz olağandır:

• Son adet tarihinizin ilk günü ve adet düzeniniz
• Önceki gebelikleriniz, doğumlarınız, düşükler ve yaşanan sorunlar
• Kronik hastalıklarınız, geçirdiğiniz ameliyetler ve ailenizdeki hastalıklar
• Kullandığınız ilaçlar, takviyeler ve bitkisel ürünler
• Sigara, alkol ve diğer alışkanlıklarınız
• Bulantı, kusma, sık idrara çıkma ve meme hassasiyeti gibi yakınmalarınız
• Kanama, karın ağrısı ya da ateş gibi tehlike işaretleri yaşayıp yaşamadığınız
• Yakın zamanda yaptığınız seyahatler

Rehber, duygusal durumun, sosyal koşulların ve aile içi şiddetin de değerlendirilmesini ister. Bu sorular herkese sorulabilir. Açık yanıtlar, gerektiğinde destek almanızı kolaylaştırır.

Muayene ve tetkikler

Fizik muayenede boyunuz ve kilonuz ölçülür, tansiyonunuz ve nabzınız kontrol edilir. Kansızlık bulgularına, rahim büyüklüğünün gebelik haftasıyla uyumuna ve bacaklarda şişme ya da varis olup olmadığına bakılır. Rehbere göre 140/90 mmHg ve üzeri tansiyon değerleri gebelikte yüksek kabul edilir ve ayrıca değerlendirilir. Ardından bir risk değerlendirme formu doldurulur.

Rehberde ilk izlem için yer alan başlıca tetkikler şunlardır:

• Tam idrar tahlili ve idrar kültürü
• Tam kan sayımı (hemogram)
• Sizin ve eşinizin kan grubu. Anne Rh negatif, baba Rh pozitif ise indirekt Coombs testi yapılır.
• Hepatit B taraması (HBsAg), aşılı olsanız bile
• Kızamıkçık bağışıklığınız bilinmiyorsa Rubella IgG
• Sifiliz taraması
• Bilginiz ve onayınızla HIV testi
• Tiroit işlevi için TSH
• Risk grubundaysanız kan şekeri ölçümü

Bu tetkiklerin her birinin bir amacı vardır. Tam idrar tahlili idrarda protein ya da keton olup olmadığını gösterir. İdrar kültüründe belirti vermeyen bir enfeksiyon saptanırsa tedavi başlanır. Kan grubu uyuşmazlığı olasılığı varsa ve indirekt Coombs testi negatifse, test 28. haftada tekrarlanır.

Rahim ağzı kanseri taraması için de ulusal tarama programı çerçevesinde yönlendirme yapılabilir. Bu görüşmede ayrıca bebeğe yönelik tarama testleri anlatılır. Rehbere göre ikili tarama 11–14. haftalarda, üçlü ya da dörtlü tarama 16–20. haftalarda, ayrıntılı ultrason ise 18–24. haftalarda yapılabilir. Tarama testlerini yaptırıp yaptırmamak sizin kararınızdır. Rehber ayrıca gebelerin gebe okulu bulunan sağlık kuruluşlarına yönlendirilmesini önerir. Size en yakın gebe okulunu bu görüşmede sorabilirsiniz.

Takviyeler ve aşılar

İlk izlemde takviyeler de gözden geçirilir. Sağlık Bakanlığı rehberindeki genel çerçeve şöyledir:

• Folik asit: gebelikten en az 1 ay önce başlanması ve 12. haftaya kadar sürdürülmesi önerilir.
• D vitamini: 12. haftadan itibaren günde 1200 IU önerilir.
• Demir: kansızlık yoksa 16. haftadan itibaren başlanır. Kansızlık saptanırsa hekiminiz tedavi planlar.
• Tetanos aşısı: aşı durumunuz sorgulanır, gerekiyorsa 12. haftadan itibaren yapılabilir.
• Grip aşısı: grip mevsiminde, yani eylül–nisan aylarında önerilir.

Takviyelerin dozu kişiye göre değişebilir. Kendi durumunuza uygun planı hekiminizle konuşun.

Yanınıza alabileceğiniz soru listesi

Kontrol sırasında aklınıza gelenleri unutmak kolaydır. Sorularınızı önceden not etmek işinizi kolaylaştırır. Önceki tahlil sonuçlarınızı ve kullandığınız ilaçların kutularını da yanınıza alabilirsiniz. Örnek sorular:

• Tahmini doğum tarihim nedir, nasıl hesaplandı?
• Hangi takviyeleri, hangi dozda ve ne zaman almam uygun olur?
• Kullandığım ilaçlara gebelikte devam edebilir miyim?
• Tahlil sonuçlarımı ne zaman ve nasıl öğrenirim?
• Tarama testleri hakkında nasıl karar verebilirim?
• Bir sonraki izlemim ne zaman?
• Mesai dışında bir sorun olursa nereye başvurmam önerilir?
• Egzersiz, seyahat ve beslenme konusunda dikkat etmem gerekenler neler?

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Vajinal kanama
• Şiddetli ya da geçmeyen karın ağrısı
• 38 °C ve üzeri ateş
• Şiddetli ve durmayan kusma
• İdrarda yanma ile birlikte ateş veya bel ağrısı
• Bayılma, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı

Bu belirtilerde beklemeden hekiminize ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir. Acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz. Araçlar bölümündeki Uyarı işaretleri listesi, hangi belirtilerde beklemeden başvurmanın önerildiğini tek yerde toplar.