Gebelikte bulantı ve kusma

Bulantı ve kusma, gebeliğin ilk haftalarında en sık görülen yakınmalardan biridir. Halk arasında sabah bulantısı denir. Ancak bulantı yalnızca sabah olmaz. Günün herhangi bir saatinde gelebilir, bazı günler gün boyu sürebilir. Bu durum zorlayıcı olsa da çoğu gebelikte bebeğiniz için ek bir risk oluşturmaz. Aşağıda neden olduğunu, nelerin iyi gelebileceğini ve hangi durumlarda beklemeden başvurmanın önerildiğini bulacaksınız.

Bulantı neden olur ve ne kadar sürer?

Bulantının tam nedeni bilinmiyor. İlk haftalardaki hormon değişimlerinin önemli bir etken olduğu düşünülüyor. NHS, bulantının çoğunlukla gebeliğin 16–20. haftaları arasında geçtiğini belirtir. Bazı kişilerde daha erken hafifler, bazılarında biraz daha uzun sürebilir.

Bazı durumlarda bulantı daha belirgin yaşanabilir. NHS'nin saydığı etkenler şunlardır:

• İkiz ya da daha fazla bebek beklemek
• Önceki gebelikte şiddetli bulantı ve kusma yaşamış olmak
• Taşıt tutmasına yatkın olmak ya da migren öyküsü
• Ailede gebelik bulantısı öyküsü
• İlk gebelik olması

Bulantı hissetmemek de bir sorun işareti değildir. Her gebelik farklı seyreder. Bulantının şiddeti gün içinde de değişebilir. Aç kalınca, yorulunca ya da belirli kokularla artabilir. Hangi saatlerde ve hangi durumlarda arttığını birkaç gün not etmek, tetikleyicileri fark etmenize ve izlemde hekiminize net bilgi vermenize yardımcı olabilir.

Günlük hayatta iyi gelebilecekler

Hafif ve orta bulantıda ilk adım genellikle beslenme ve günlük düzende küçük değişikliklerdir. Çoğu kılavuz şu önerileri paylaşır:

• Yataktan kalkmadan önce kuru ekmek, grissini ya da sade bir bisküvi gibi hafif bir şey yemek.
• Üç büyük öğün yerine sık aralıklarla küçük porsiyonlar tercih etmek. Uzun süre aç kalmak bulantıyı artırabilir.
• Ekmek, pirinç, makarna ve kraker gibi karbonhidratı yüksek, yağı az ve sade yiyecekleri seçmek.
• Sıcak yemeklerin kokusu rahatsız ediyorsa soğuk ya da ılık yiyecekleri denemek.
• Sıvıları bir kerede çok içmek yerine gün boyunca küçük yudumlarla almak.
• Bulantıyı tetikleyen koku ve yiyeceklerden uzak durmak, evi sık sık havalandırmak.
• Mümkün olduğunca dinlenmek. Yorgunluk bulantıyı artırabilir.

Zencefil içeren yiyecek ve içeceklerin bazı kişilerde bulantıyı azaltabileceğine dair kanıtlar vardır. Dünya Sağlık Örgütü de zencefili erken gebelik bulantısı için seçenekler arasında sayar. Yine de zencefil takviyesi, bitkisel çay ya da bitkisel ürün kullanmadan önce hekiminize veya eczacınıza danışmanız önerilir. Bazı kişilere el bileğindeki bir noktaya baskı uygulayan bantlar da iyi gelebilir.

Takviyeler ve ilaçlar

Folik asit gibi gebelikte önerilen takviyeleri bulantı nedeniyle bırakmadan önce hekiminizle konuşun. Bazı kişiler takviyeyi akşam, bir atıştırmalıkla birlikte aldığında daha rahat eder. Demir içeren takviyeler bulantıyı artırabilir. Böyle bir şikâyetiniz varsa alım zamanını hekiminizle değerlendirebilirsiniz.

Yaşam tarzı değişiklikleri yeterli gelmezse hekiminiz gebelikte kullanılabilen bulantı ilaçlarını önerebilir. B6 vitamini de hekim önerisiyle kullanılan seçenekler arasındadır. Reçetesiz ilaç ya da takviyeleri kendi başınıza başlamamanız, önce hekiminize sormanız önerilir. Önceki bir gebelikte şiddetli bulantı yaşadıysanız bunu ilk izlemde paylaşabilirsiniz. Hekiminiz erken dönemde neler yapılabileceğini sizinle birlikte planlayabilir.

Şiddetli bulantı ve kusma: hiperemezis gravidarum

Bazı gebeliklerde bulantı ve kusma çok daha ağır seyreder. Bu tabloya hiperemezis gravidarum denir. Olağan bulantıdan farkı, kişinin yeterince sıvı ve besin alamaması, bu nedenle susuz kalma ve kilo kaybı yaşayabilmesidir. Bu durum hastanede izlem ve özel tedavi gerektirebilir. Erken fark edilmesi süreci kolaylaştırır. Sıvı kaybını izlemenin basit bir yolu, idrarınızın rengine ve ne sıklıkla tuvalete çıktığınıza dikkat etmektir.

Kusmaya şu durumlar eşlik ediyorsa değerlendirme için sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir:

• İdrarın çok koyu olması ya da 8 saatten uzun süre idrara çıkmamak
• 24 saat boyunca yiyecek ve içecekleri tutamamak
• Ayağa kalkınca belirgin halsizlik, baş dönmesi ya da bayılacak gibi olmak
• Kilo kaybı fark etmek

İzlemlerde yapılan tam idrar tahlili de bu açıdan yol gösterir. Sağlık Bakanlığı rehberine göre idrarda keton saptanması, gebenin bir üst basamağa yönlendirilmesini gerektiren durumlar arasındadır. İdrar yolu enfeksiyonu da bulantı ve kusmaya neden olabilir. Bu yüzden idrarda yanma gibi belirtileri de hekiminize iletmeniz önerilir.

Duygusal yük ve destek

Uzun süren bulantı işe gitmeyi, ev işlerini ve sosyal hayatı etkileyebilir. Yorgun, kaygılı ya da mutsuz hissetmeniz anlaşılır bir durumdur. Bu durum sizin elinizde olmayan hormon değişimleriyle ilişkilidir, kendinizi suçlamanıza gerek yok. Yakınlarınızdan yemek hazırlama gibi konularda yardım istemek yükü hafifletebilir. Yemekler pişerken pencerelerin açılması ya da yemeklerin siz başka bir odadayken hazırlanması koku kaynaklı bulantıyı azaltabilir. İş yerinizde kısa molalar ve koku kaynaklarından uzak bir çalışma alanı talep edebilirsiniz. Bulantının ruh hâlinizi uzun süre etkilediğini düşünüyorsanız bunu izlemde dile getirebilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Şiddetli ve durmayan kusma, yediğiniz ve içtiğiniz hiçbir şeyi tutamamak
• İdrarınızın çok azalması ya da koyulaşması
• Kusmukta kan görülmesi
• 38 °C ve üzeri ateş
• Şiddetli ya da geçmeyen karın ağrısı
• İdrarda yanma ile birlikte ateş veya bel ağrısı
• Bayılma ya da ayakta duramayacak kadar halsizlik

Bu belirtilerde beklemeden hekiminize ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir. Acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz. Araçlar bölümündeki Uyarı işaretleri listesi, hangi belirtilerde beklemeden başvurmanın önerildiğini tek yerde toplar.