Gebelikte kaygı ve stres

Gebelik sevinç ve heyecan kadar endişe de getirebilir. Bebeğin sağlığı, doğum, para, iş ya da ilişkiler üzerine düşünmek bu dönemin olağan bir parçasıdır. Sağlık Bakanlığı'nın Gebe Okulu Eğitim Kitabı, ruh hâli dalgalanmalarının, stresin, kaygının ve depresyonun gebeliğin her evresinde görülebildiğini belirtir. Bu yazıda olağan kaygıyı destek gerektiren durumlardan ayırmaya yardımcı olacak işaretleri, gündelik baş etme yollarını ve yardım almanın nasıl başladığını bulacaksınız.

Gebelikte duygular neden dalgalanır?

Gebe Okulu Eğitim Kitabı ilk üç ayı zıt duyguların bir arada yaşandığı bir dönem olarak tanımlar. Neşe ve heyecan ile korku, bitkinlik ve endişe aynı gün içinde yer değiştirebilir. Hormon değişiklikleri, bulantı, uykusuzluk, bağımsızlığı kaybetme hissi, maddi durum ve aile desteği bu dalgalanmaları etkileyebilir. İkinci trimester çoğu kişi için daha dengeli geçer. Son aylarda ise doğumun yaklaşması, bel ağrısı ve uyku güçlüğü sinirlilik ve huzursuzluğu artırabilir.

Bu duygular çoğu zaman geçicidir ve bedenin gebeliğe uyum sürecinin bir parçasıdır. Kitap, duygusal dalgalanma günlük yaşamınızı zorlamaya başladığında bir sağlık çalışanından destek almanın önemli olduğunu vurgular.

Olağan kaygı ile destek gerektiren durum arasındaki fark

Ruh sağlığı sorunları gebelikte sanıldığından daha sık görülür. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), dünya genelinde gebelerin yaklaşık %10'unun bir ruhsal sorun, en çok da depresyon yaşadığını bildirir. ACOG de depresyonun gebelerin yaklaşık 10'da 1'ini etkilediğini ve bazı kişilerin depresyon ya da kaygıyı hayatında ilk kez gebelikte yaşayabildiğini belirtir.

Ara sıra kaygılanmak ya da hüzünlenmek olağandır. ACOG, aşağıdaki belirtilerden bazıları en az iki hafta sürüyorsa hekimle konuşmayı önerir. NHS de kontrol edilmesi zor ve günlük yaşamı etkileyen endişeyi kaygı belirtisi olarak tanımlar.

• Günün büyük bölümünde, neredeyse her gün süren çökkünlük ya da ağlama isteği
• Eskiden keyif aldığınız şeylerden zevk alamamak, çevrenize ilginin azalması
• Normalden çok uyumak ya da endişeden uyuyamamak
• İştahta belirgin azalma ya da artma
• Suçluluk, değersizlik ya da umutsuzluk duyguları
• Dikkati toplamakta ve karar vermekte zorlanmak
• Sürekli gergin olmak, gebeliğinizle ilgili durmaksızın endişelenmek
• Ani ve yoğun korkuyla gelen panik atakları, çarpıntı ya da baş dönmesi

Bu belirtiler depresyon ya da kaygı bozukluğu belirtisi olabilir. Tanıyı ancak bir sağlık çalışanı koyabilir. WHO, anne adaylarındaki ruhsal sorunların tedavi edilebildiğini belirtir.

Gündelik hayatta iyi gelebilecekler

NHS'in önerileri ve Gebe Okulu Eğitim Kitabı'nın vurguladığı destek ışığında şu adımlar iyi gelebilir:

• Duygularınızı eşinizle, bir arkadaşınızla, ailenizden biriyle ya da ebenizle konuşmak
• Uykuya ve dinlenmeye öncelik vermek, gün içinde kısa molalar vermek
• Hekiminiz aksini söylemediyse yürüyüş, yüzme ya da gebe yogası gibi düzenli hareket etmek
• Kendinizi bunalmış hissettiğinizde yavaş ve derin nefes egzersizleri yapmak
• Küçük de olsa keyif aldığınız bir şeye düzenli zaman ayırmak
• Gebe okuluna katılmak; bilgi edinmek, soru sormak ve benzer süreçteki kişilerle tanışmak kaygıyı azaltabilir

İnternette uzun süre belirti aramak ve başkalarının zor deneyimlerini okumak endişeyi artırabilir. Bilgiyi birkaç güvenilir kaynakla sınırlamak, sorularınızı bir kâğıda yazıp izlemde sormak çoğu kişiye iyi gelir. Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, sağlık çalışanlarının gebeleri gebe okulu bulunan sağlık kuruluşlarına yönlendirmesini öngörür.

İzlemlerde ruh hâlinizi konuşmak

Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, duygu durum değişikliklerini gebeye anlatılacak konular arasında sayar ve sağlık çalışanlarından gebeyi duygusal ve sosyal durum açısından değerlendirmelerini ister. Yani ruh hâlinizin sorulması ve sizin bunu anlatmanız izlemin olağan bir parçasıdır.

NHS, gebelikte kaygının sık görülen ve sağlık çalışanlarının alışık olduğu bir durum olduğunu, bu yüzden anlattıklarınız nedeniyle yargılanmayacağınızı belirtir. Hafif ve orta düzeydeki belirtilerde konuşma terapileri sık başvurulan bir yoldur. Gerekirse gebelikte kullanımı uygun bir ilaç, yararları ve riskleri sizinle konuşularak değerlendirilebilir.

Daha önce ruhsal bir sorun yaşadıysanız

Gebelik öncesinde depresyon, kaygı bozukluğu, bipolar bozukluk ya da başka bir ruhsal sorun yaşadıysanız bunu ilk izlemde söylemeniz önemlidir. Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, ruh sağlığı öyküsünü ve antidepresan kullanımını ilk izlemde sorulacak konular arasında sayar.

Düzenli kullandığınız bir ilaç varsa gebe olduğunuzu öğrendiğinizde onu kendi başınıza bırakmayın. NHS, gebelikten önce kaygı için ilaç kullanıyorsanız olabildiğince erken hekiminizle konuşmanızı önerir. ACOG de antidepresanı gebelikte bırakanlarda depresyonun geri dönebildiğini belirtir. Hekiminiz ilacın sürdürülmesini, değiştirilmesini ya da terapiyle birlikte kullanılmasını sizinle birlikte planlar.

Ne zaman doktora başvurmalı?

Aşağıdaki durumlarda destek almayı ertelemeyin:

• Kendinize ya da bebeğinize zarar verme, ölüm ya da intihar düşünceleri
• Günlük işlerinizi yapamayacak kadar yoğun çökkünlük ya da kaygı
• İki haftadan uzun süren çökkünlük ya da zevk alamama
• Endişe nedeniyle gecelerce uyuyamamak
• Başkalarının görmediği ya da duymadığı şeyleri görmek ya da duymak
• Sık tekrarlayan panik atakları

Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleri varsa beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Bu düşünceleri bir yakınınızda fark ederseniz de aynısı geçerlidir.

Diğer durumlarda aile hekiminize, doktorunuza ya da ebenize başvurun; gerekirse sizi bir ruh sağlığı uzmanına (psikiyatrist ya da psikolog) yönlendirebilirler. Kaygıyla karışabilecek bedensel belirtiler için Araçlar bölümündeki Uyarı işaretleri listesine bakabilirsiniz.