Doğum sonrası duygu durumu

Doğumdan sonraki haftalar hem büyük bir sevinç hem de yorgunluk, uykusuzluk ve yeni sorumluluklarla geçer. Bu dönemde duyguların iniş çıkışlı olması sık görülür. Çoğu zaman kısa sürede geçen bir hüzün söz konusudur. Bazen ise destek ve tedavi gerektiren bir durumun ilk işaretleri ortaya çıkar. Gebeliğin son haftalarında bu farkları öğrenmek, siz ve yakınlarınız için işaretleri erken tanımayı kolaylaştırır.

Lohusalık hüznü

Gebe Okulu Eğitim Kitabı, annelik hüznünü doğumdan sonra en sık rastlanan duygu durum değişikliklerinden biri olarak tanımlar. Doğumdan sonraki ilk birkaç günde başlar ve ikinci haftanın sonuna kadar sürebilir. ACOG, belirtilerin doğumdan yaklaşık 2–3 gün sonra başlayabildiğini belirtir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Nedensiz ağlama, üzgün ya da duygusal olarak aşırı hassas hissetme
• Sinirlilik, huzursuzluk ve kaygı
• Bebeğin ve kendi bakımınızla ilgili endişe
• Dalgınlık, karar vermekte zorlanma
• Yorgunluk, iştah ve uyku değişiklikleri

Kitaba göre annelik hüznü genellikle ortalama iki hafta içinde kendiliğinden düzelir ve ilaç tedavisi gerektirmez; NHS de iki hafta içinde geçtiğini belirtir. Bu süreçte dinlenmek, bebek bakımında yardım almak ve duygularınızı paylaşmak en çok işe yarayan desteklerdir. Belirtiler iki haftada hafiflemiyorsa ya da ağırlaşıyorsa bir sağlık çalışanıyla konuşmak gerekir.

Doğum sonrası depresyon ve kaygı

Doğum sonrası depresyon, lohusalık hüznünden daha uzun süren ve daha yoğun yaşanan bir durumdur. Gebe Okulu Eğitim Kitabı genellikle doğumdan sonraki ilk haftalarda başladığını, bazen aylar sonra da ortaya çıkabildiğini belirtir. NHS'e göre belirtiler gebelikte, doğumdan hemen sonra ya da doğumdan sonraki bir yıl içinde başlayabilir. WHO, dünya genelinde yeni doğum yapmış kadınların yaklaşık %13'ünün, çoğunlukla depresyon olmak üzere, bir ruhsal sorun yaşadığını bildirir. Olası belirtiler şunlardır:

• Çoğu gün süren çökkünlük, hiçbir şeyden zevk alamama
• Umutsuzluk ya da baş edemeyeceğini düşünme
• Suçluluk, değersizlik ya da kötü bir ebeveyn olduğunu düşünme
• Fırsat olduğunda bile uyuyamama, dikkat ve karar verme güçlüğü
• Bebeğe bağlanmakta zorlanma
• Sürekli korku, endişe ya da huzursuzluk

Son madde doğum sonrası kaygının da belirtisi olabilir. Gebe Okulu Eğitim Kitabı, doğum sonrası depresyon ve kaygının anneler arasında yaygın olduğunu belirtir. NHS, belirtilerin yalnızca bir kısmı olsa bile yardım almanın önemli olduğunu, tedaviyle iyileşmenin daha olası olduğunu vurgular. Yardım isterseniz bebeğinizin sizden alınacağından korkabilirsiniz; NHS bunun çok nadir olduğunu ve amacın bebeğinize bakmanız için size destek olmak olduğunu belirtir.

Doğum sonrası psikoz

Doğum sonrası psikoz nadir ama acil bir durumdur. Gebe Okulu Eğitim Kitabı her 1000 doğumdan bir ya da ikisinde görüldüğünü belirtir. NHS'e göre belirtiler çoğunlukla doğumdan sonraki ilk iki hafta içinde, sıklıkla saatler ya da günler içinde aniden başlar:

• Gerçekte olmayan şeyleri görme, duyma ya da hissetme
• Başkalarının paylaşmadığı güçlü ve gerçek dışı inanışlar, yoğun şüphe
• Aşırı hareketlilik, çok hızlı konuşma ve düşünme ya da hızla değişen ruh hâli
• Belirgin şaşkınlık ve zihin karışıklığı

Bu durumu yaşayan kişi hasta olduğunu fark etmeyebilir. NHS, işaretleri çoğu zaman eşin ya da ailenin fark ettiğini ve harekete geçmesi gerektiğini belirtir. Uygun tedaviyle çoğu kişi tamamen iyileşir.

Kimlerde daha sık görülür?

Doğum sonrası duygu durum sorunları herkeste görülebilir. Gebe Okulu Eğitim Kitabı ve NHS'in saydığı risk etkenleri arasında şunlar vardır:

• Daha önce ya da gebelikte depresyon veya başka bir ruhsal sorun yaşamış olmak
• Ailede ruhsal hastalık öyküsü; psikoz için özellikle bipolar bozukluk ya da önceki doğumda psikoz
• Yetersiz sosyal destek, ilişki sorunları, aile içi şiddet
• Yakın zamanda yaşanan zor olaylar, iş kaybı ya da bir yakının ölümü
• Erken doğum ya da hasta bir bebek, emzirmede güçlükler, yoğun yorgunluk

Gebelikte kullandığınız psikiyatrik ilaçları kendi başınıza bırakmak da psikoz için risk etkenleri arasında sayılır; bu yüzden ilaç kararlarını hekiminizle birlikte verin. NHS, babaların ve partnerlerin de doğumdan sonra depresyon yaşayabildiğini belirtir. Gebe Okulu Eğitim Kitabı da her iki ebeveynin kaygı yaşayabileceğini vurgular.

Yardım almak ve çevrenin desteği

Doğum sonrası depresyon tedavi edilebilir. Gebe Okulu Eğitim Kitabı hafif ve orta düzeydeki belirtilerde önce psikoterapinin önerildiğini, gerektiğinde emzirmeyle uyumu gözetilerek ilaç tedavisinin planlandığını belirtir. NHS'e göre doğum sonrası depresyon çoğunlukla 3–6 ay içinde düzelir ve tedaviyle iyileşme daha olasıdır.

Aile hekiminiz, doğum yaptığınız kurum, ebeniz ve bir ruh sağlığı uzmanı ilk başvurabileceğiniz yerlerdir. Yakınlarınız ise şunlarla destek olabilir:

• Gece beslenmelerinde ya da gündüz bebeğe bakarak annenin uyumasına fırsat tanımak
• Yemek, temizlik ve alışveriş gibi işleri üstlenmek
• Yargılamadan dinlemek ve duyguları küçümsememek
• Belirtiler sürüyorsa randevu almaya ve görüşmeye eşlik etmek

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Kendinize ya da bebeğinize zarar verme, ölüm ya da intihar düşünceleri
• Gerçekte olmayan şeyleri görme ya da duyma, ani zihin karışıklığı veya aşırı hareketlilik
• İki haftadan uzun süren ya da giderek ağırlaşan çökkünlük
• Kendinize ya da bebeğinize bakamayacak kadar yoğun çökkünlük veya kaygı
• Fırsat olduğunda bile uyuyamama
• Doğumdan sonra ateş, yoğun kanama, tek bacakta ağrılı şişlik, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı

Kendinize ya da bebeğinize zarar verme düşünceleri varsa beklemeden 112'yi arayın ya da en yakın acil servise gidin. Bu düşünceleri bir yakınınızda fark ederseniz de aynısı geçerlidir. Doğum sonrası psikoz belirtilerinde de acil servise başvurun.

Diğer durumlarda aile hekiminize, doktorunuza ya da ebenize ve bir ruh sağlığı uzmanına (psikiyatrist ya da psikolog) başvurun. Bedensel belirtiler için Araçlar bölümündeki Uyarı işaretleri listesine bakabilirsiniz.