Gebelik diyabeti testi

Gebelik diyabeti, gebelik sırasında ortaya çıkan ve çoğunlukla doğumdan sonra düzelen kan şekeri yüksekliğidir. NHS'e göre genellikle belirti vermez ve çoğu zaman tarama testinde fark edilir. Erken saptanıp iyi yönetildiğinde hem sizin hem de bebeğinizin sağlığına ilişkin riskler azaltılabilir. Testin ne zaman ve nasıl yapıldığını bilmek, randevuya hazırlıklı gitmenizi kolaylaştırır.

Gebelik diyabeti nedir?

Kan şekerini insülin hormonu düzenler. ACOG'a göre gebelik hormonları insülinin etkisini azaltır ve vücut çoğu zaman daha fazla insülin üreterek bunu dengeler. Bazı kadınlarda bu yeterli olmaz ve kan şekeri yükselir. NHS, gebelik diyabetinin gebeliğin her döneminde görülebileceğini, ancak ikinci ve üçüncü trimesterde daha sık olduğunu belirtir.

Kan şekeri yüksek seyrederse bebek olması gerekenden iri büyüyebilir ve bu durum doğumu zorlaştırabilir. ACOG, gebelik diyabetinde yüksek tansiyon ve preeklampsinin daha sık görüldüğünü, bebekte doğumdan sonra düşük kan şekeri olabileceğini belirtir. NHS ise gebelik diyabeti olan kadınların çoğunun sağlıklı bebeklerle olağan bir gebelik geçirdiğini vurgular.

Kimler risk altında?

Gebelik diyabeti risk etkeni olmayan kadınlarda da gelişebilir. Gebe Okulu kitabı, daha önceki gebeliğinde gebelik diyabeti geçirmiş, obez, 35 yaşın üzerinde ya da ailesinde diyabet olan kadınlarda riskin daha yüksek olduğunu belirtir. Sağlık Bakanlığının Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi ise erken tarama yapılacak gebeleri, vücut kitle indeksi 25 kg/m² ve üzerinde olan (Asya kökenlilerde 23 kg/m² ve üzeri) ve aşağıdakilerden en az biri bulunan gebeler olarak tanımlar:

• Birinci derece akrabada diyabet
• Önceki gebelikte gebelik diyabeti
• 4000 g ve üzerinde bebek doğurmuş olmak
• Yüksek tansiyon ya da tansiyon ilacı kullanımı
• Polikistik over sendromu
• Kalp ve damar hastalığı öyküsü, hareketsiz yaşam ya da insülin direnciyle ilişkili durumlar

Bu gruptaysanız rehbere göre ilk izlemde kan şekerinize bakılır ve gerekirse yükleme testi yapılır. Erken test normal çıkarsa 24–28. haftalarda tekrarlanır. ACOG de risk etkeni olanlarda kan şekerinin gebeliğin erken döneminde test edilmesini önerir.

24–28. haftalarda hangi test yapılır?

Rehber, yüksek risk grubunda olmayan gebelere 24–28. haftalar arasında glukoz tarama testi hakkında bilgi verilmesini öngörür. Gebe Okulu kitabı bu dönemde kullanılan iki yaklaşımı tanımlar:

• Tek basamaklı yaklaşım: 75 g glukozlu oral glukoz tolerans testi (OGTT). Açken kan alınır, glukozlu bir içecek içilir ve belirli sürelerden sonra yeniden kan alınır.
• İki basamaklı yaklaşım: önce 50 g glukozlu tarama testi yapılır. Sonuç yüksekse ikinci basamakta 3 saatlik 100 g OGTT uygulanır.

Hangi yaklaşımın kullanılacağını sağlık kuruluşunuz belirler ve sonucun yorumu kullanılan teste göre değişir. Örneğin DSÖ'nün 2013 ölçütlerinde, 75 g testte açlık kan şekerinin 92–125 mg/dl, 1. saat değerinin 180 mg/dl ve üzeri ya da 2. saat değerinin 153–199 mg/dl olmasından biri gebelik diyabeti tanısı için yeterli sayılır. İki basamaklı yaklaşımda farklı eşikler kullanılır; kendi sonucunuzu hekiminiz yorumlar.

Teste nasıl hazırlanılır?

Hazırlık, yapılacak teste ve kuruma göre değişebilir. Randevu alırken aç gelmeniz gerekip gerekmediğini, testin ne kadar süreceğini ve su içip içemeyeceğinizi sağlık kuruluşunuza sorabilirsiniz. Kaynaklardaki bilgiler şöyledir:

• NHS, 75 g OGTT için sabah kan alınmadan önce 8–10 saat bir şey yenip içilmemesini tarif eder; su çoğunlukla serbesttir.
• DSÖ, 75 g OGTT'nin gece boyunca 8–14 saatlik açlıktan sonra yapılmasını tarif eder.
• NHS'e göre glukozlu içecekten sonra 2 saat dinlenilir ve ardından yeniden kan alınır.
• Rehberde 100 g testin 3 saatlik bir test olduğu belirtilir. Uzun sürebileceği için yanınıza okuyacak bir şey almak beklemeyi kolaylaştırır.

Tanı konursa neler olur?

Gebe Okulu kitabına göre tanı konduktan sonra beslenme düzenlemesi ve sık kan şekeri ölçümüyle izlem yapılır. Beslenmeyle kan şekeri kontrol altına alınamazsa insülin gerekebilir. NHS de benzer bir yol tarif eder:

• Evde parmak ucundan kan şekeri ölçmek için bir cihaz verilir; ne zaman ölçüm yapacağınız anlatılır.
• Bir diyetisyene yönlendirilirsiniz. Düzenli öğünler, kan şekerini yavaş yükselten besinler ve bol sebze ve meyve önerilir; şekerli yiyecek ve içecekler sınırlanır.
• Yürüyüş ve yüzme gibi hafif etkinlikler kan şekerini düşürmeye yardımcı olur. Yeni bir etkinliğe başlamadan önce hekiminizle konuşabilirsiniz.
• Bu değişikliklerle kan şekeri yeterince düşmezse tablet ya da insülin başlanabilir. İlaç gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.
• Gebelik ve doğum boyunca daha sık izlenirsiniz.

Gebe Okulu kitabı aşırı kilo alımının önlenmesini, ancak enerjisi kısıtlı zayıflama diyetlerinin uygulanmamasını önerir. Gebelik diyabeti çoğunlukla doğumdan sonra geçer, yine de ileride tip 2 diyabet riski artar. NHS, doğumdan 6–13 hafta sonra kan şekeri testi yapılmasını ve sonuç normalse testin her yıl tekrarlanmasını önerir.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Şiddetli baş ağrısı, görme bulanıklığı, yüz ve ellerde ani şişme
• Bebek hareketlerinde azalma veya durma
• Şiddetli ve durmayan kusma
• Bayılma, nefes darlığı, göğüs ağrısı

Bu belirtilerde beklemeden hekiminize ya da en yakın sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir. Çok susama, sık idrara çıkma ve ağız kuruluğu gibi yakınmalarınızı da bir sonraki kontrolü beklemeden hekiminize söyleyebilirsiniz. Acil bir durumda 112'yi arayabilirsiniz. Araçlar bölümündeki Uyarı işaretleri listesi, hangi belirtilerde beklemeden başvurmanın önerildiğini tek yerde gösterir.