Folik asit, demir ve D vitamini

Dengeli beslenme gebelikte ihtiyaç duyulan vitamin ve minerallerin çoğunu sağlar. Ancak folik asit, demir ve D vitamini, yalnızca besinlerle yeterli düzeye ulaşmanın zor olduğu üç destektir. Sağlık Bakanlığının Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi bu üç takviyenin ne zaman başlayıp ne kadar süreceğini tanımlar. Bu yazıda rehberdeki takvimi, takviyeleri nasıl alabileceğinizi ve dikkat edilmesi önerilen noktaları bulacaksınız. Doz ve süre her zaman sizi izleyen hekimle birlikte belirlenir.

Folik asit

Folik asit, bebeğin beyin ve omuriliğini oluşturan nöral tüpün sağlıklı gelişmesine yardımcı olur. Nöral tüp gebeliğin ilk haftalarında, çoğu zaman gebelik fark edilmeden kapanır. Bu yüzden desteğe gebelik öncesinde başlamak önerilir.

• Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, gebelik planlayan her kadının gebelikten en az bir ay önce başlayarak günde 400–800 µg folik asit kullanmasını uygun görür.
• Tüm gebelerde folik asit desteği 12. gebelik haftasına kadar sürer.
• Epilepsi ilacı kullananlar, daha önce nöral tüp defektli gebeliği olanlar, diyabet ya da obezite gibi yüksek riskli durumlarda rehber, gebelikten üç ay önce başlanan günde 4–5 mg yüksek doz kullanımını tanımlar. Bu doz hekim tarafından belirlenir.
• Gebeliğinizi planlamadan öğrendiyseniz folik asite fark ettiğiniz anda başlamak için hekiminize ya da ebenize danışabilirsiniz.

Koyu yeşil yapraklı sebzeler, kuru baklagiller ve meyveler folat içerir. Bu besinler takviyenin yerini tutmaz ama beslenmenize değerli bir katkı sağlar.

D vitamini

D vitamini, kalsiyumla birlikte bebeğin kemik ve dişlerinin gelişimini destekler. Vücut D vitaminini büyük ölçüde güneş ışığıyla üretir. Rehber, güneşin D vitamininin en önemli kaynağı olduğunu hatırlatır.

• Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, gebeliğin 12. haftasından itibaren günde tek doz 1200 IU D vitamini başlanmasını öngörür.
• Bu destek, D vitamini düzeyine bakılmaksızın başlanır ve doğum sonu 6. ayın sonuna kadar sürer.
• Gebe Okulu Eğitim Kitabı, bebek anne sütü almaya devam ediyorsa emzirme süresince kullanılmasının önerildiğini belirtir.
• Yağlı balıklar, yumurta sarısı ve D vitamini eklenmiş süt ürünleri besinlerle alınabilecek kaynaklardır.

Önerilen dozdan fazlasını kendi başınıza kullanmamanız önerilir. NHS, D vitamininin fazlasının zararlı olabileceğini hatırlatır.

Demir

Gebelikte kan hacmi artar ve demir ihtiyacı yükselir. Demir, size ve bebeğinize oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinin yapımı için gereklidir. Demir yetersiz kaldığında her zamankinden daha yorgun hissedebilir, kansızlık yaşayabilirsiniz.

• Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, kansızlığı olmayan gebelerde 16. gebelik haftasından itibaren demir desteğine başlanmasını önerir.
• Rehberdeki akış çizelgesine göre destek doğum sonu 3. ayın sonuna kadar sürer.
• İlk izlemde yapılan kan sayımında demir eksikliği kansızlığı görülürse hekiminiz daha erken ve tedavi dozunda demir başlatabilir.
• Kırmızı et, tavuk, kuru baklagiller, kuru meyveler ve tam tahıllı ürünler demirden zengin besinlerdir.

Demiri daha iyi emmek için

Demir besinlerde yaygındır ama vücut onu sınırlı ölçüde emer. Gebe Okulu Eğitim Kitabı, demir ilacını alırken şu noktaları hatırlatır:

• Demir ilacı yemekle ya da çay ve kahveyle birlikte alındığında emilimi azalır. Çay ve kahveyi öğünlerden ve ilaçtan ayrı saatlerde içmek iyi gelebilir.
• Demir ilacını aç karnına ve portakal, mandalina, biber gibi C vitamininden zengin besinlerle birlikte almak emilimi artırır.
• Demir takviyesi alırken kabızlık yaşayabilirsiniz. Lifli besinler, yeterli su ve günlük yürüyüş iyi gelebilir. Şikâyetiniz sürerse ilacı kendiniz bırakmak yerine hekiminizle konuşun; size uygun bir çözüm birlikte bulunabilir.

Takviye seçerken dikkat

Eczanede ve markette pek çok gebelik vitamini bulunur. Birden fazla ürünü bir arada kullanmak bazı vitaminlerin gereğinden fazla alınmasına yol açabilir.

• ACOG, gebelik vitamininin önerilen günlük miktarından fazlasının alınmamasını önerir. A vitamini gibi bazı bileşenler yüksek dozda bebeğe zarar verebilir.
• NHS, gebelikte balık yağı ve retinol içeren A vitamini takviyelerinden kaçınmayı önerir. Ciğer gibi A vitamini çok yüksek besinler de bu nedenle önerilmez.
• Bitkisel ürünler ve takviye edici gıdaları kullanmadan önce etiketini okuyup hekiminize ya da eczacınıza danışabilirsiniz.
• Kullandığınız tüm takviyeleri izlemlere götürmek, dozların birlikte gözden geçirilmesini kolaylaştırır.

Ne zaman doktora başvurmalı?

• Aşırı yorgunluk, baş dönmesi, çarpıntı, nefes nefese kalma ya da ciltte belirgin solgunluk varsa; kansızlık açısından görüşme için
• Toprak, kireç, buz gibi yiyecek olmayan şeyleri yeme isteği duyuyorsanız
• Demir ilacına bağlı kabızlık, karın ağrısı ya da bulantı ilacı almanızı zorlaştırıyorsa
• Şiddetli ve durmayan kusma nedeniyle takviyelerinizi ve besinleri tutamıyorsanız
• Yanlışlıkla önerilenden çok daha fazla takviye aldıysanız
• Bayılma, nefes darlığı ya da göğüs ağrısı olursa beklemeden

Belirtiler ağırsa ya da hızla kötüleşiyorsa beklemeden en yakın acil servise gidebilir veya 112'yi arayabilirsiniz. Araçlar bölümündeki Uyarı işaretleri listesi, gebelikte hangi belirtilerde gecikmeden başvurmanın önerildiğini tek sayfada toplar.