Preeklampsi: belirtileri, risk etkenleri ve takibi

Preeklampsi nedir?

NHS preeklampsiyi gebeliğe bağlı olarak yüksek tansiyona yol açan bir durum olarak tanımlar. Sağlık Bakanlığının Gebe Okulu Eğitim Kitabı ise tabloyu kan basıncında artış, idrarla protein kaybının artması ve ödemle seyreden bir durum olarak anlatır. Nedeni tam olarak bilinmez. NHS, olguların çoğunun ağır seyretmediğini, ancak bazen anne ve bebek için ciddi sorunlara yol açabildiğini belirtir; bu yüzden erken fark edilmesi ve düzenli izlenmesi önem taşır.

Sağlık Bakanlığının Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, sistolik 140 mmHg ve/veya diyastolik 90 mmHg ve üzerindeki değerleri gebelikte yüksek tansiyon olarak kabul eder. Bu eşiği aşan değerlerde ölçüm tekrarlanır ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanına yönlendirme yapılır.

Belirtileri

NHS'e göre erken işaretler olan tansiyon yüksekliği ve idrarda proteini kişinin kendisinin fark etmesi pek olası değildir. Belirtiler ortaya çıktığında şunlar görülebilir:

• Basit ağrı kesicilerle geçmeyen şiddetli baş ağrısı
• Bulanık görme, gözde ışık çakması ya da benekler görme
• Kaburgaların altında ağrı
• Yüzde, ellerde ya da ayaklarda ani şişlik
• İlaçla geçmeyen mide yanması, kusma
• Kendini çok kötü hissetme
• Gebe Okulu kitabına göre idrar miktarında azalma

Şişlik gebelikte sık görülür ve her zaman preeklampsi anlamına gelmez. Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, son aylarda ayak ve bileklerde görülen şişliğin çoğu zaman yer çekimine bağlı olduğunu, eller ve göz kapakları gibi vücudun üst kısmındaki ödemin ise preeklampsinin ilk belirtisi olabileceğini belirtir. Gebe Okulu kitabı da dinlenmekle geçmeyen ve yüksek tansiyonun eşlik ettiği ödemde preeklampsi açısından değerlendirme yapılmasını önerir.

Kimlerde daha sık görülür?

Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, preeklampsi riskini öngörmek için risk etkenlerini majör ve minör olarak ikiye ayırır. NHS'in listesi de büyük ölçüde benzerdir. Bu etkenlerden birine sahip olmak preeklampsi geçireceğiniz anlamına gelmez; yalnızca izleminizin buna göre planlanmasını sağlar.

Gebe Okulu kitabı ayrıca obeziteyi, yetersiz ve dengesiz beslenmeyi ve 35 yaş üzerindeki gebelikleri preeklampsiyle ilişkili durumlar arasında sayar. Bu risk etkenlerinden birini taşıyorsanız ilk kontrolde bunu belirtmeniz, izlem sıklığınızın doğru belirlenmesine yardım eder.

Takipte tansiyon ve idrar ölçümü

Preeklampsi çoğu zaman belirti vermeden başladığı için rutin kontroller en önemli koruma yoludur. NHS, her doğum öncesi kontrolde tansiyonun ölçüldüğünü ve idrar incelemesi yapıldığını belirtir. Sağlık Bakanlığı rehberinde de her izlemde kan basıncı ölçülür ve tam idrar tahlilinde protein olup olmadığına bakılır.

• Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberi, 32. haftadan doğuma kadar haftada bir kez tansiyon ölçtürmenizi önerir. Aile sağlığı merkezinde, eczanede ya da evde ölçüm yapılabilir.
• Aynı rehber, ölçülen değer 130/80 mmHg üzerinde olduğunda doktora başvurmanızı önerir. Rehber, 130/80 mmHg üzerindeki değerlerde iki hafta süreyle her gün tansiyon takibini öngörür.
• Ölçüm sonuçlarını tarih ve saatiyle not edip kontrollere götürmek, değerlerin birlikte değerlendirilmesini kolaylaştırır.
• NHS'e göre preeklampsiden şüphelenildiğinde kan testleri ve bebeğin büyümesini izlemek için ultrason yapılabilir; nasıl bir izlem gerektiğine hekiminiz karar verir.

Risk etkenleriniz varsa hekiminiz izleminizi buna göre planlar. NHS, size önerilmemiş bir ilacı ya da takviyeyi preeklampsiden korunmak amacıyla kendi başınıza başlamamanızı hatırlatır.

Doğumdan sonra da görülebilir

NHS'e göre belirtiler çoğu zaman bebek doğduktan sonra düzelir; ancak preeklampsi bazen doğumdan sonraki günlerde ya da haftalarda ilk kez ortaya çıkabilir ya da sürebilir. Doğumdan sonraki haftalarda şiddetli baş ağrısı, görme sorunu ya da ani şişlik fark ederseniz gebelikteki gibi beklemeden başvurmanız önerilir.

Acil başvuru işaretleri

Doğum Öncesi Bakım Yönetim Rehberinin acil sevk ölçütleri ve Gebe Okulu kitabı, şu durumlarda hiç beklemeden sağlık kuruluşuna gidilmesini ister:

• Şiddetli ya da geçmeyen baş ağrısı
• Bulanık ya da çift görme, gözde ışık çakması
• Yüzde ve ellerde ani şişlikle birlikte baş ağrısı, baş dönmesi ya da üst karın ağrısı
• Nefes darlığı ya da göğüs ağrısı
• Nöbet geçirme (kasılma)
• Tansiyonun 160/110 mmHg ve üzerinde ölçülmesi; rehber, 15 dakika sonra tekrarlanan ölçümde de yüksek kalan değerlerde acil sevk öngörür

Gebelikte tehlike işaretlerinin tam listesi

Gebelik boyunca yapılan test ve kontrollerin takvimi